Μπούθουλας, Βούθουλας κ.λπ.

 

            Ποιος δεν γνωρίζει την «Μαντάμ Σουσού» του Δημήτρη Ψαθά; Ίσως οι νεώτεροι. Οπότε, γι’ αυτούς, ας γράψουμε συνοπτικά κάποιες πληροφορίες:

            Η «Μαντάμ Σουσού», λοιπόν, είναι το εμβληματικό έργο του Δημήτρη Ψαθά, που ξεκίνησε ως επιφυλλίδα στο περιοδικό «Θησαυρός», το 1939, και εξελίχθηκε σε ολοκληρωμένο μυθιστόρημα (που εκδόθηκε το 1941), στο οποίο βασίστηκε θεατρικό έργο [π.χ. το 1940 με το επιθεωρησιακό νούμερο με την Μαρίκα Νέζερ, το 1942, την περίοδο της Κατοχής από την Κυρία Κατερίνα (Ανδρεάδη), τον Αιμίλιο Βεάκη και τον Σπύρο Μουσούρη, το 1998 με την Άννα Παναγιωτοπούλου, τον Πάνο Σκουρολιάκο και τον Νίκο Γαλανό και την περίοδο 2017-2018 με την Δήμητρα Παπαδοπούλου και τους Κώστα Κόκλα και Άλκη Κούρκουλο αρχικά, στη συνέχεια δε με τους Κώστα Σπυρόπουλο και τον Τάσο Χαλκιά], ραδιοφωνική μεταφορά [το 1950 με την Γωργία Βασιλειάδου], κινηματογραφική ταινία [το 1948 με την Μαρίκα Νέζερ, τον Βασίλη Λογοθετίδη και τον Γιώργο Παππά] και τηλεοπτικές σειρές [το 1972 με την Άννα Παϊτατζή, τον Ιάκωβο Ψαρρά και τον Δημήτρη Καλλιβωκά και το 1986 με την Άννα Παναγιωτοπούλου, τον Θανάση Παπαγεωργίου και τον Άγγελο Αντωνόπουλο]. Θα πρέπει επίσης να αναφερθούμε σε δύο τραγούδια που αναφέρονται σ’ αυτήν, ένα του Νίκου Γούναρη και ένα της Μαρίζας Ρίζου.

https://lyricstranslate.com/el/nikos-gounaris-manda%CC%81m-sousou%CC%81-lyrics.html

https://www.youtube.com/watch?v=1yzlYseNpX0

https://www.musicity.gr/mariza-rizou-madame-sousou-neo-tragoudi/

 

            Η μαντάμ Σουσού, που ζει κατά την δεκαετία του 1930 στη φτωχή συνοικία του Βύθουλα, πιστεύει – φαντασιώνεται ότι έχει αριστοκρατική καταγωγή και ανήκει στην υψηλή κοινωνία. Φέρεται υπεροπτικά, χρησιμοποιεί ιδιότυπη γλώσσα, με εκφράσεις λανθασμένες [όπως ο Γεράσιμος Σκιαδαρέσης / Βαγγέλης Φατσέας στην τηλεοπτική σειρά «Το Καφέ της Χαράς»] και προσπαθεί να επιβάλει τρόπους καλής συμπεριφοράς στο περιβάλλον της. Το οποίο περιβάλλον της είναι κυρίως ο σύζυγός της Παναγιωτάκης, ένας αγαθός ιχθυοπώλης, που καθώς την αγαπά πολύ, υπομένει με καρτερικότητα τις παραξενιές της, αλλά και τον χλευασμό της. Κάποια στιγμή η μαντάμ Σουσού κληρονομεί μια μεγάλη περιουσία. Μετακομίζει λοιπόν στο Κολωνάκι και προσπαθεί να ενταχθεί στην πραγματική αριστοκρατία. Αλλά ο τυχοδιώκτης Μηνά Κατακουζηνός την εκμεταλλεύεται για τα χρήματά της. Μέχρι που τα χρήματά της θα εξανεμιστούν και θα αναγκαστεί να επιστρέψει στον Παναγιωτάκη της και στον Βύθουλα…

            Ο οποίος Βύθουλας ή Μπύθουλας ή Μπούθουλας βρίσκεται κάπου στην περιοχή του Κολωνού ή στη σημερινή Ακαδημία Πλάτωνος. Η ονομασία προέρχεται από τη λέξη «βύθουλας» (ή βούθουλας), που σημαίνει λάκκος με στάσιμα, θολά νερά ή βούρκος, συνεπώς η περιοχή ονομάστηκε έτσι επειδή εκεί υπήρχε ένας ξεροπόταμος (παραπόταμος του Κηφισού) όπου λίμναζαν νερά και λάσπες. Πάντως το τοπωνύμιο Βούθουλας συναντάται και σε μια άλλη περιοχή κοντά στις στήλες του Ολυμπίου Διός, στη σημερινή θέση της Αγίας Φωτεινής δίπλα στον Ιλισό ποταμό, όπου, σε αντίθεση με την προαναφερθείσα περιοχή του Κολωνού, υπήρχε πηγή με τρεχούμενα νερά. Ονομαζόταν επίσης μέχρι τις αρχές του 20ού αιώνα «Βατραχονήσι».

 

            «Βούθουλας», όμως, ή πληρέστερα «Κεραμοποιία Βούθουλα» ήταν η επωνυμία μιας επιχείρησης της ομώνυμης οικογένειας, από τις πιο γνωστές στον χώρο της παραδοσιακής ελληνικής κεραμοποιίας και αγγειοπλαστικής. Η έδρα της ήταν στην περιοχή του Αμαρουσίου, που αποτελεί το ιστορικό κέντρο της αγγειοπλαστικής στην Αττική λόγω της ποιότητας του τοπικού πηλού. Το κεραμοποιείο ειδικευόταν στην κατασκευή χειροποίητων κεραμικών, όπως παραδοσιακές γλάστρες (τις περίφημες «μαρουσιώτικες»), πιθάρια, οικιακά σκεύη και διακοσμητικά είδη. Παλιά αντικείμενα με τη σφραγίδα του κεραμοποιείου «Βούθουλας» θεωρούνται συλλεκτικά δείγματα της αθηναϊκής λαϊκής τέχνης.

            Η διαφήμιση που παραθέτουμε είναι του 1911 και προέρχεται από την 3^η έκδοση του «Οδηγού της Ελλάδος» του Νικ. Ιγγλέση.